Eikenhout zagen in een jarig bos – 15 oktober 2014

15 Okt

Eend-16-zw-op100Jarig Bos
Het Amsterdamse Bos is dit jaar tachtig geworden; tachtig jaar waarin de kleine eikenscheutjes die toen door de werklozen zijn geplant, konden uitgroeien tot volwassen bomen. Van dat eerbiedwaardige eikenhout hebben we eind september in de zagerij in het bos een boom mogen verzagen voor de beschoeiing van de eendenkooi. Een aantal deelnemers ging mee om eens te kijken hoe dat tegenwoordig gaat.

Van Hanze- naar havenstedenzagen-met-de-hand
Nederland was vroeger dicht bebost met loofhout, waaronder veel eikenhout. Maar tot en met de 13e eeuw hebben de Hollanders die mooie bossen grotendeels gekapt. Het hout werd verwerkt in gebouwen en schepen en het werd gebruikt als brandhout. Tot op de dag van vandaag is Nederland hierdoor, samen met Engeland en Ierland, een van de dunst beboste landen van Europa geworden. Gelukkig vonden in de 14e eeuw een aantal Hollandse en Vlaamse steden adequaat aansluiting bij de Hanze-handelsroute op Scandinavië en de Oostzee. Naast o.a. haring, huiden en meel vond toen ook veel eiken- en grenenhout zijn weg naar steden als Kampen, Groningen, Deventer en Nijmegen. Eind 16e, begin 17e eeuw verplaatste deze houthandel zich meer naar havensteden als Enkhuizen, Hoorn en Amsterdam, waar o.a. grote hoeveelheden Deens eiken en Noors grenen werden gelost. En de restanten en het sloophout werden vaak ook opgekocht door lokale boeren en kooikers.

Krukaszaagraam-in-een-houtzaagmolen
Een belangrijk jaar voor de regio rond de haven van Amsterdam was 1592. Cornelis Corneliszoon van Uitgeest bouwde in een bestaand windmolen-ontwerp een krukas. Daardoor kon de ronddraaiende beweging van de molen-as worden omgezet in een op-en-neer gaande beweging van zogenoemde ‘zaagramen’. Dat maakte het zagen van hout veel sneller en accurater dan met de hand mogelijk was. In 1596 draaide de eerste houtzaagmolen in Zaandam, maar dat aantal groeide snel tot zo’n 240 stuks houtzagers. Daarmee konden er rond Amsterdam en de Haven sneller pakhuizen en handelsschepen gebouwd worden dan waar dan ook ter wereld. Er zijn zelfs mensen die beweren dat deze vinding mede de grondslag vormde van de welvaart van de Gouden Eeuw.

Modern zagenDe-stam-wordt-op-de-zaagmachine-geladen
Vanuit deze vinding ontwikkelden zich de moderne lintzagen die we tegenwoordig vaak gebruiken. In het Amsterdamse Bos staat een ‘mobiele’ zaagmachine. Machines als deze Wood-Mizer worden, veelal voorzien van een benzinemotor, in Noord Amerika en Noord Europa veel gebruikt voor het verwerken van hout in de bossen zelf. Ze zijn makkelijk achter een vrachtwagen of 4wheeldrive te hangen en snel op te zetten. Voordeel is dat gezaagd hout makkelijk is te vervoeren dan grote stammen. Iedereen, die wel eens naar ‘swamploggers’ kijkt op Discovery Channel, weet lastig dat is.

Zelf kijken...tot-er-echt-mooie-planken-over-zijn
De deelnemers van de Eendenkooi mochten eind september een ochtend mee om te kijken hoe een eiken stam tot planken werd verzaagd. Die planken gaan ze zelf gebruiken voor de beschoeiing van de eerste vangpijp. En dan is het toch, eigenlijk net als met melk, leuker als je precies weet waar het vandaan komt. Terug op de eendenkooi konden de jongens met hun eigen hout aan de slag.
We hopen ook nog eens op bezoek te gaan in een echte ouderwetse houtzaagmolen op windkracht. Maar daarover later meer.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: