Vangpijpen en vangpijpbeugels; onderzoeken en interpreteren – 9 augustus 2015

9 Aug

Eend-9-op100Ontwikkeling van het kooikersvak in HollandAl veel eenden aanwezig
De eerste bekende kooien lagen in Vlaanderen. De oudste schriftelijke bron dateert van 1318 uit Bornem. De oudste  gedocumenteerde vermelding uit Nederland stamt uit 1521 en betreft een kooi in de buurt van Warmond. De kooi van Ruigoord, uit 1652, is dus een relatief vroege. In de 16e eeuw, ten tijde van de Spaanse overheersing en de Tachtigjarige oorlog, vluchtten veel zuiderlingen, waaronder Vlaamse ambachtslieden, naar Nederland, met name naar Holland. Daaronder waren zeker specialisten in het kooikersvak. In de jaren daarna werden hier, mede vanwege onze zeer water- en vogelrijke omgeving, veel eendenkooien gebouwd en konden het kooikersvak en de kooiontwerpen zich in Holland verder ontwikkelen.

Vlaamse invloedenLevend wilgenhout
Omdat er geen schriftelijk bronnen zijn waaruit we de daadwerkelijke inrichting en aankleding van de eendenkooi van Ruigoord kunnen afleiden, vinden wij het passend om, bij de vangpijp-aankleding van onze kooi, wat Vlaamse invloeden te laten zien. Dit zijn bijvoorbeeld de ronde vorm van de ‘beugels’ (bogen) over de vangpijp. Die werd aan het begin overspannen met levend wilgenhout, waardoor het een natuurlijk slootje lijkt. Ook de kromming in onze vangpijpsloten en de dikte van het riet van de schermen zijn van het ‘originele’ type, zoals gemaakt in Merkem, Bornem en Berlage in Vlaanderen.

Noord-Hollandse invloeden
Ook zullen we een latere 18e en 19e eeuwse, typisch Noord-Hollandse ontwikkeling te laten zien. Zo kan het laatste deel van de vangpijp en vangpijpbeugels plat afgedekt uitgevoerd worden, afgedekt met visnetten. Rondom het eiland Ruigoord en bij de oude sluisjes van Halfweg werd in die tijd intensief gevist. Visnetten waren hier dus ruim voorhanden. Ook een plat afgedekte spiegel – het eindstuk van de vangpijp – en een vast vanghokje horen specifiek bij een doorontwikkelde Noord-Hollandse vangpijp.Vangpijp ingang

Scandinavisch hout
Vrachtbrieven van rond 1650 geven aan dat er aan de overkant van het IJ, bij Zaandam, grote hoeveelheden Scandinavisch eiken en grenen gelost werden. Die werden ter plekke door de houtzaagmolens verzaagd  voor de bouw van panden en schepen in en rond Amsterdam. Tot de 19e eeuw zal er dus ook hier op de kooi met deze noordelijke houtsoorten gewerkt zijn, met restanten van bouwplaatsen en scheepswerven. Zo’n eendenkooi was geen vetpot en houtrestanten waren gratis, evenals lokaal wilgenhout en gebruikte visnetten.

Historisch verantwoord aankopenZaanse houtzaagmolens
Een van de laatste, nog bestaande,traditionele houtimporteurs van Scandinavisch grenen is de firma Gras uit Zaandam. Vroeger waren zij in het bezit van twee eigen houtzaagmolens – de Rode leeuw en de Nooteboom – maar tegenwoordig wordt hun hout in Scandinavië machinaal op maat gezaagd. Wij vonden het historisch passend hier het benodigde hout af te nemen. Normaal gesproken levert Gras Houtimport uitsluitend aan de groothandel, maar voor Stichting Het Eiland maken ze graag een uitzondering. Uit eerdere buigtesten met eiken- en grenenhout blijkt dat de beste resultaten voor de ronde vangpijpbeugels te behalen zijn met dit grenenhout. Een eerste grote beugel is nu ‘in de maak’.

Op de praktische voortgang en de kwaliteit van constructie en materiaal komen we binnenkort terug. Zie Facebook voor extra foto’s en een kort videootje van een houtzaagmolen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: