Onderzoek en overwegingen bij de aankleding van de vangpijp – 25 augustus 2015

25 Aug

eendjeWe weten uit schriftelijke bronnen niet zoveel specifieks van de bouw en werking van de eendenkooi van Ruigoord. Dat maakt een historisch verantwoorde reconstructie lastig, maar het biedt ook mogelijkheden.

Voor recreanten, enthousiastelingen en kennersParadijsje aan het fietspad
Het is voor ons – vanwege het gebrek aan ruimte tussen de bouwkavels, de golfclub en het fietspad – niet goed mogelijk onze ‘kijkdoos’kooi helemaal functioneel op te bouwen. Daarnaast hebben we te weinig schriftelijke bronnen om zeker te weten hoe de kooi er oorspronkelijk uitzag en welke materialen er zijn gebruikt. We moeten het dus doen met verwijzingen in historische literatuur en gegevens van vergelijkbare kooien. Dat leidt tot beperkingen en interpretaties, maar biedt ons ook een manier om ons te onderscheiden. Dat zullen we met name zo proberen te doen dat het, naast de zeer welkome recreanten, ook voor enthousiastelingen en kenners in de toekomst de moeite waard blijft de eendenkooi van Ruigoord te bezoeken.

Vlaamse invloedenHoge beugels tov de schermen
In het vorige blog hadden we het al over Vlaamse en Noord-Hollandse invloeden die we beide willen laten zien. We nemen daarbij de oudste Vlaamse invloeden als uitgangspunt. In de 16de eeuw, ten tijde van de Spaanse overheersing vluchtten vele Vlaamse ambachtslieden naar onze contreien. Met name ook de regio Haarlem kende in de beginjaren van onze kooi zeer sterke Vlaamse ambachtsinvloeden met o.a. bouwmeester Lieve de Key, vaklieden op het gebied van de vervaardiging van linnen/textiel, het brouwen van bier, en kunstenaars zoals Frans Hals. Het is dus aannemelijk, zoals in het vorige blog betoogd, dat de invloed uit de zuidelijke Nederlanden groot was.

Hoge, ronde bogenOpgebouwd uit zes latten
Het aanbrengen van de typisch Vlaamse, dikke, rietschermen is daarvan het resultaat. Daarnaast is het interessant om te kijken hoe 16e en 17e eeuwse kunstenaars als Frans Hals de vormgeving van eendenkooien zagen en vastlegden in aantrekkelijke en romantische plaatjes. Opvallend is, dat in deze vroege periode overwegend gekozen werd voor relatief hoge, ronde bogen als overspanning van de vangpijpsloot; de vangpijp’beugels’. Die waren hoog in verhouding tot de rietschermen.
Deze beugels werden destijds gemaakt van buigzaam hout – vaak lokaal essen- of wilgenhout – met een dikte van zo’n 7 a 8 cm. Dat was ruim voorhanden, maar weinig duurzaam en daarmee dus zeer onderhoudsgevoelig. Frans Rodenburg gaat ervan uit dat onze kooiker van Ruigoord, naast wilg, berk en es, destijds ook aan duurzamer hout kon komen. Resten eikenhout waren, vanwege de vele scheepswerven in het gebied, ook tegen redelijke kosten te krijgen. Het is aannemelijk dat de ronde vorm van de vangpijpbeugels de sterkste was tegen de laagste kosten aan materiaal. Pas veel later, vanaf de helft van 19e eeuw, werd metaal als overspanningsmateriaal op eendenkooien gebruikt (toen onze kooi al op zijn retour was). Bij de introductie daarvan verdween langzamerhand de aantrekkelijke hoge vorm en werden de bogen steeds lager. Nog later evolueerde dat tot de Noord-Hollandse vangpijpbeugels met een platte bovenkant. We zijn van plan die later te laten terugkomen, in het eindstuk van de vangpijp.

ProefbeugelDe eerste vangpijpbeugel is klaar
Als proef heeft Frans nu van grenenhout een eerste (grootste) hoge vangpijpbeugel gebogen met een overspanning van bijna acht meter. De acht centimeter dikke boog is opgebouwd uit zes planken van 1,4 cm. Deze buigen goed en houden elkaar, door de gelamineerde opbouw, goed in vorm. Een tweede, iets kleinere beugel is in voorbereiding. De oorspronkelijke kooiker van Ruigoord heeft in de 17de eeuw, na het afleveren van de eendenvangst op de Oudezijds Voorburgwal in Amsterdam, vast wel wat materiaalrestanten en zwarte teer kunnen meenemen of kopen. Door de vele pakhuisbouwplaatsen en de scheepswerven was dat ruim voorhanden. Onze eerste beugel heeft dus ook een kwastje zwart gekregen(!).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: