Vluchtelingen in vervlogen tijden – 16 september 2015

15 Sep

Eend 17 zw op 100Gedurende de hele geschiedenis zijn er grote vluchtelingenstromen over de wereld getrokken, zoals we nu weer zien (en vrezen). Voor Haarlem en onze eendenkooi bleek die van de Vlamingen, vier-en-een-halve eeuw geleden, echter een enorme economische en culturele stimulans, na het verwoestende beleg van 1572; en voor de eendenkooi een zegen.

VluchtelingenstroomLieven-de-Key-stadhuis-Haarlem
Al in de Middeleeuwen bestond er een intensief handelscontact tussen de nog relatief jonge Hollandse plaatsen, en de oudere, succesvolle Vlaamse steden. Maar met name in 1585, na het (katholieke) Spaanse beleg van Antwerpen, trokken veel (protestante)Vlamingen naar het bevrijde Holland. Naast andere plaatsen, zoals Amsterdam, Delft en Leiden, was het vooral het door de Spanjaard verwoeste Haarlem (beleg 1572/1573) dat onderdak en werk bood aan ruim 22.000 Vlamingen. Rijke Vlaamse (en in mindere mate Brabantse en Waalse) koopliedenfamilies vestigden zich aan het Spaarne en brachten, vanuit steden als Antwerpen, Gent, Brugge, Ieper, Mechelen, Kortrijk en Oudenaarde een internationaal relatienetwerk, kennis en kapitaal mee. Rond 1625 bestond de bevolking van de negen grootste steden van Holland en Zeeland voor 42% uit Vlamingen en Brabanders van de eerste en tweede generatie. In 1622 was volgens schriftelijke bronnen zelfs 51% van de Haarlemmers van Vlaamse oorsprong.

CultuurWandtapijt-met-eendjes
Bekende Vlamingen waren bijvoorbeeld stadsbouwmeester Lieven de Key, schilder Frans Hals, Karel Mander (schrijver en schilder), Gillis van Coninxloo (landschapsschilder) en Adriaan Brouwer (schilder). Jan van Straet, Pieter Coecke-van Aelst, Pieter van Edingen en Jozeph Thybauts-Thierpont waren tapijtwevers die zeer tot de verbeelding spraken. De laatste kreeg in 1629 van het stadsbestuur van Haarlem de opdracht een imposant wandtapijt te weven van 2.40 meter hoog bij 10.25 meter lang. Het stelde de inname van (de Egyptische stad) Damiate voor, een historische gebeurtenis waar later het stadswapen van Haarlem op geïnspireerd is.

Economie
De verwoeste wijken van Haarlem werden mede herbouwd door Vlaamse bouwmeesters. Glazeniers, zilversmeden, pottenbakkers, Adriaan-Brouwer-herbergtafereel-met-gevangen-eendbierbrouwers, (laken)wevers en kunstschilders stimuleerden de economie en brachten met hun bourgondische, creatieve instelling ook een beetje leven in de sobere protestantse brouwerij. Deze levensgenieters kwamen oorspronkelijk uit het stroomgebied van de oude Schelde. Hier kwam een aantal belangrijke ambachten samen, die later in de regio Haarlem tot bloei konden komen. Het was ook in deze omgeving dat de allereerste eendenkooien ontstonden in de vroege 14de eeuw. In Bornem en Berlare aan de Schelde staan ook nu nog beroemde kooien.

Invloed op de eendenkooide-eendenkooi-van-Bornhem
In het vorige blog betoogden we al dat de Vlaamse invloeden op de eendenkooi groot waren. Het is realistisch aan te nemen dat de bouw van eendenkooien in Holland ook geprofiteerd heeft van de stroom goed opgeleide vluchtelingen, die in ons waterrijke gebied de mogelijkheden van de eendenvangst zagen. Onderzoek toont aan dat de meeste kooien werden aangelegd vanaf de late 16de eeuw. Dat strookt met de gegevens over de migratie van de zuidelijke naar de noordelijke Nederlanden. Er zijn zelfs wetenschappers die betogen dat de Gouden Eeuw zonder die Vlaamse, Brabantse en Waalse vluchtelingen niet bestaan zou hebben. En dat zou voor onze kooiker pas een ramp geweest zijn. Want eendenboutjes waren ook toen al een delicatesse die niet iedereen zich kon veroorloven.

Eén reactie to “Vluchtelingen in vervlogen tijden – 16 september 2015”

Trackbacks/Pingbacks

  1. Leren van het landschap; over zeekooien – 1 februari 2016 | De eendenkooi van Ruigoord - 01/02/2016

    […] De aankleding van de vangpijpen e.d. zal er in Ruigoord overigens wel wat ‘luxer’ en ‘Vlaamser’ uitgezien hebben, vanwege de welvaart van Amsterdam en Haarlem in de Gouden Eeuw. Bouwmaterialen […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: