De “perfectie der ware Geometrie” – 9 december 2015

9 Dec

eendje25 op 100Deze maand kreeg de eendenkooi van Ruigoord bezoek van landmeter Christoph Ciesiolka van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Hij kwam de nieuwe maatvoering van de eendenkooi inmeten en de waterstand vastleggen. Dat een van zijn voorgangers dat al 350 jaar eerder had gedaan kon hij niet weten. Maar het is wel reden om daar even bij stil te staan.Vogelcoy Dou 300

Uitzonderlijke maatregelen
Eendenkooien hebben van oudsher de speciale aandacht gehad van de waterschappen omdat de belangen van de kooikers vaak haaks stonden op die van het schap. Het Hoogheemraadschap Rijnland (1255) was namelijk vooral gericht op het verlagen van de waterstand en het buiten de deur houden van ‘de waterwolf’; op afdoende bescherming tegen de serieuze bedreiging van het water in Holland. Maar in de 16e en 17e eeuw werden soms uitzonderlijke maatregelen getroffen om de waterstanden in eendenkooien juist hoog te houden. Zo werkte Rijnland rond 1650 – de tijd waarin onze kooi werd aangelegd – in de plaatsen Esselijkerwoude en Koudekerk mee aan een aparte waterhuishouding voor de hier gelegen ‘Coyen’. Het waterschap stond toe dat kleine watermolens de kooilocaties juist natter maakten om ze aantrekkelijk te houden voor watervogels. Dit had alles te maken met het Hollandse_cirkel_met_zonnewijzer 300economisch belang van de kooien en de vangsten. Die waren namelijk, afgezet tegen de waarde van de economie in die tijd, aanzienlijk.

Hollandse cirkel
Dit soort ondernemingen is natuurlijk alleen mogelijk als je precies weet wat de waterstanden zijn. Op 17de eeuwse kaarten, gemaakt in opdracht van ‘de weledele Heeren Dijckgrave ende Hooge Heemraeden van Rhijnlandt’ werden veel Hollandse eendenkooien opgetekend door vakkundige landmeters en kaartenmakers. Zo maakte landmeter Johannes Dou (1615-1682) in december 1665 een Hollandse cirkel in gebruikaansprekende ‘chaerte’, met centraal weergegeven het eiland Ruigoord met daarop de eendenkooi duidelijk ingetekend. Johannes had het vak geleerd van zijn vader. Deze Jan Pieterszoon Dou (1572-1635) was een zeer productief en invloedrijk man en vermaard om de
uitvinding van de ‘Hollandse Cirkel’. Met dit koperen precisie-instrument, 20 tot 30 cm groot, konden landmeters in het open veld nauwkeurig hoeken opmeten of uitzetten. Vader en zoon Dou werkten beiden in ‘ordere’ (opdracht) van het Hoogheemraadschap van Rijnland en waren goed thuis in onze omgeving ten zuiden van het IJ.

Hedendaags collega
Daarom is het toepasselijk om in deze feestelijke decembermaand van 2015 ook te herdenken dat het exact 350 jaar geleden is dat Johannes Dou de oorspronkelijke eendenkooi zo treffend optekende. Hij Christoph Ciesiolka 300is daarmee voor ons één van de inspiratiebronnen geweest voor de huidige reconstructie van de eendenkooi van Ruigoord. Een mooi toeval is dan ook dat wij in december 2015 bezoek kregen van zijn hedendaagse ‘collega’, Rijnlands landmeter Christoph Ciesiolka. Weliswaar was die gewapend met de modernste digitale meetapparatuur in plaats van de oude Hollandse Cirkel, maar ook hij heeft, zoals Johannes Dou het in zijn tijd verklaard heeft: “alles gedaen volgens de perfectie der ware Geometrie”!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: