Over een bijzondere boom, bliksem en elbow grease

1 Aug

De oude oorspronkelijke vangtechniek van wilde eenden op eendenkooien mag voor haar tijd zeker zeer vernuftig en inventief genoemd worden, maar daarbij waren kooien van oudsher ook een duurzame en energie-neutrale voedselleverancier.

Uit KEARTON R. 1898 with nature and camera

Waar gehakt wordt ….
In de beginjaren van de eerste eendenkooien in de 16e en 17e eeuw was een directe en efficiënte energiebron het houtkacheltje in het kooikershuisje. Voor brandstof werd vanaf de Late Middeleeuwen lokaal boomhout in de omgeving van Amsterdam steeds schaarser en nam het gebruik van turf toe. Maar voor onze kooiker bleef hakhout de belangrijkste brandstof, dit dankzij de terugkerende opbrengsten uit zijn eigen omliggende kooibos. Naast warmte uit hout en turf, de oudste vorm van biomassa, waren de belangrijkste energiebronnen uit die tijd dierkracht, windkracht, zonnewarmte en …. menselijke spierkracht (met durf en doorzettingsvermogen). Of zoals een Engelse collega-kooiker anno 1620 uit Waxham in Norfolk gezegd zou hebben ‘elbow grease’.

Hakhout verzamelen in het kooibos

Potkachel in het kooikerhuisje van Warmond

Spannende spanning
Het praktische huishoudelijke en bedrijfsmatige gebruik van elektriciteit, zoals wij dit nu kennen, was in de tijd van de eerste Vlaamse en Hollandse eendenkooien nog totaal onbekend. Maar in de 16e en 17e eeuw gold voor het bestaan van een berucht aanverwant fenomeen: ‘ Het Weerlicht’, het tegenovergestelde. Echter, pas halverwege de 18e eeuw wees een gedurfd experiment van Benjamin Franklin uit dat weerlicht bij onweer een belangrijke natuurlijke oervorm van spontane energieontlading was en werd door hem, na een experiment door geleiding en sturing via een vliegerlijn, voor het eerst ook elektriciteit genoemd.

Hoge bomen vangen ….
Met name de heftige gevolgen van een blikseminslag waren bij onze kooiker zeer bekend, berucht en gevreesd. Een van de oorzaken van veelvuldige inslag was hier de aanwezigheid van enkele hoge bomen in het kooibos. En met name van een specifieke solitaire boom die op een eendenkooi bekend staat als de ‘vlaggeboom’ of ‘bakenboom’, de door de kooiker met zorg beheerde landmarkering, bedoeld als herkenningspunt voor door de lucht aanvliegende eenden. De waterrijke ondergrond waar deze bomen in geworteld zijn zorgde hierbij voor extra geleiding en aantrekking voor blikseminslag.

Bakenboom en windmolens eendenkooi Ruigoord

Oude duurzaamheid in een nieuw jasje
Aardig om te zien dat de nu overgebleven actieve eendenkooien in Holland in onze huidige tijd vaak in de nabijheid een aansluiting hebben gekregen op het reguliere elektranet en deze energie ook gebruikt bij allerhande hedendaagse werkzaamheden op deze kooien. Zo ook onze kooi van Ruigoord die, van origine hier gevestigd als het oudste ‘bedrijf’ in dit deel van het havengebied van Amsterdam, haar elektriciteit uiteindelijk weer afneemt van en opgewekt krijgt door nabijgelegen moderne windturbines. Een variant op haar oorspronkelijke 16e en 17e eeuwse duurzaamheid wordt hier nu weer op een eigentijdse manier een stukje teruggewonnen!

 

 

 

Centrale moderne elektrakast omtimmerd in 17e eeuwse stijl, eendenkooi van Ruigoord

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: