Een bijzondere aankoop

27 okt

In 1652 legden Simon Claese en Claes Cornelissen, opzichters van het Hoogheemraadschap van Rijnland, hun inspectieschuit aan op het meest zuidelijke deel van het eiland Ruigoord. Maar deze twee opzichters, en tevens de oprichters van de eendenkooi van Ruigoord, zie ook onze eerdere blog De cost gaet voor de baet uyt, waren zeker niet de eerste ondernemers op dit weerbarstige eiland. Het was het toenmalige stadsbestuur van Amsterdam dat al eerder haar oog had laten vallen op dit eiland in het IJ. Formeel om hier riet te laten oogsten, maar mogelijk speelde hier ook nog strategische motieven.

Slechts 400 roeden
Het zal ongeveer begin van het jaar 1551 zijn geweest dat Cornelis Buijck Zijbrantsz, de ambachtsheer van Sloten, aanmeerde bij een van de landinhammen, ook wel zijlen genoemd, ten oosten van Ruigoord. Sloten, van origine een terpdorp, maakte vanaf 1529 onderdeel uit van de stad Amsterdam. In opdracht van de Thesaurie, een financieel onderdeel van het stadsbestuur, vond de ervaren Buijck Zijbrantsz op Ruigoord een specifiek stuk grond gelegen direct ten zuiden van de banslootscheiding, op de hoger gelegen oostzijde van het eiland. Op 20 april 1551 werd hier de aankoop van een klein kavel van ‘slechts’ 400 roeden* beslecht. Vertaald uit de orginele beschrijving van de aankoop: ’ Een madt lants genoempt die Smaele Strenge gelegen over IJe op Ruijgenoort inden ban van Houdtrijck‘.

* Amsterdamse roede (= 13 voet) is 3,68 m

(Be)Sloten
De stad heeft deze grond op het eiland in haar bezit gehouden tot 1677. Opvallend is dat de Amsterdam na 1677 geen grond meer op Ruigoord in eigendom heeft gehad tot aan begin jaren ’60 van onze vorige eeuw. Het betreffende kavel, de Smaele Strenge, bestaat vandaag de dag nog steeds in groene, ongerepte staat en is lokaal bekend als Ruigoord-Zuid (West). Het is momenteel in bruikleen gegeven aan Stichting Het Eiland (die deze maand haar 20 jarig bestaan viert). Vernoemd naar de herkomst van Buijck Zijbrantsz staat in de bruikleenovereenkomst van dit bijzondere kavel, 468 jaar na dato, de kadastrale duiding ‘Sloten’ nog steeds vermeld.

Zicht op Ruigoord-Zuid anno 2019 oftewel ‘de Smaele Strenge’

De wederdopers bezetten de dam (1535)

Reden voor aankoop
De tijd van aankoop in 1551 van het bewuste kavel was een onrustige periode voor de overwegend katholieke stad Amsterdam. Dit was de periode in de aanloop naar de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) waarbij fanatieke wederdopers, vaak traditionele ambachtslieden veelal afkomstig vanuit het buitengebied, de stad onveilig maakten, en de Geuzen uit de Zaanstreek zich op het water van het oude IJ begonnen te roeren. Van oudsher hoorde het noordelijke deel van het eiland Ruigoord bij Westzanen. De aankoop van een buitenpost gelegen in Ruigoord-Zuid, direct aan de grens met het ‘geuzenland’ kon voor de stad wellicht strategisch van belang zijn (!). Ruim na het einde van de Tachtigjarige Oorlog, toen de rust weer was wedergekeerd, verkocht de stad dit kavel aan het Hoogheemraadschap van Rijnland. Het had waarschijnlijk voor dat moment zijn doel gediend.

Bovenstaande informatie is samengesteld met medewerking van het Stadsarchief Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam.

De oude boomgaard van Ruigoord-Zuid

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: