De pijp uit

4 nov

De eerste vangpijp van de eendenkooi van Ruigoord is van het oude, originele Vlaamse type. Een ontwerp dat in de 14e en 15e eeuw in Vlaanderen is ontstaan en later, ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog, met de vele Vlaamse vluchtelingen naar Holland is mee verhuisd.

Simone Stokman

Een oud ontwerp
Een opvallend kenmerk van dit originele type is de halfcirkelvormige bogen die over de gehele lengte van de vangpijpsloot zijn aangebracht. Deze bogen, of beugels, steunen bij dit ontwerp niet op de rietschermen, maar staan op de grond tussen de sloot en de schermen in. Een ander deel van dit originele ontwerp betreft het einde van de vangpijp. Dit is het deel waar de eenden uiteindelijk bij het vangen in terechtkomen en door de kooiker gepakt kunnen worden. Bij dit oude type is dit veelal een afneembare fuik die ook wel in de visserij wordt gebruikt. Slechts bij één Nederlandse eendenkooi wordt van oudsher nog zo’n vangfuiknet gebruikt.  Dit betreft de eendenkooi van de familie Stokman in Vijfhuizen.

Beeldende beschrijvingen
In Oost-Vlaams dialect uit 1621 wordt het vangfuiknet beschreven als: “En wert dan in een sack haer dolle vlucht gestut’’ (sack = fuiknet). Twee jaar na de formele oprichting van de eendenkooi van Ruigoord, in 1652, wordt in Holland de werking van de fuik als volgt beschreven: “…. ende jaeghtse in het Net, op het eynde van de Pijp, op het ’t Landt gespannen, die dan het Net oprukt ende toetrekt, ende dese gevangen vogelen doot”.

Kooikerhuisje op Terschelling

Achter het net
Dit afneembare net werd, als er door de kooiman niet gevangen werd, meegenomen en in het kooihuisje bewaard. Dit, om vernieling, diefstal of het vangen van eenden door andere personen te voorkomen. Daarnaast was het niet alleen een essentieel, maar ook een kostbaar onderdeel van de vangpijp, dat niet op de vangplek werd achter gelaten.

Impressie
Om vandaag de dag de bezoekers van de eendenkooi van Ruigoord het jaar rond een indruk van zo’n vangfuiknet te kunnen bieden, hebben wij ervoor gekozen een vaste, niet afneembare impressie van dit net te maken. Afgelopen maand hebben wij hiertoe een weer en windbestendige versie van het origineel ter plaatse gemaakt. Vervaardigd op eikenhouten sloffen, visnet uit het havengebied uit IJmuiden en met stalen beugels gemaakt door de smid.

Elke kooi uniek
Omdat in de jaren na de oorspronkelijke introductie van dit Vlaamse ontwerp van de vangpijp de Hollandse kooimannen dit type geleidelijk gingen aanpassen en verbeteren, werd het vangfuiknet ook wel vervangen door een vangkistje met sluitklep. Deze geleidelijke evolutie in de 17e en 18e eeuw hebben wij ter plaatse bij onze eerste vangpijp van de eendenkooi van Ruigoord in beeld gebracht door het aanbrengen van een houten valdeurtje, door middel van een lang touw op afstand te bedienen. Elke Hollandse kooiker paste destijds zo zijn eigen persoonlijke vindingen toe. Dit maakte alle eendenkooien afzonderlijk uniek en geen twee hetzelfde.

Vandaag de dag worden er op eendenkooien geen eenden meer gevangen voor consumptie, maar uitsluitend voor het ringen om de vogelstand te bestuderen.

Vangfuiknet met valdeurtje, eendenkooi Ruigoord

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: