Een pittig gekruid verhaal

23 apr

Het stichtingsjaar van de eendenkooi van Ruigoord is 1652. Dit viel in de succesvolle en rijke hoogtijjaren van Holland in de Gouden Eeuw. In Amsterdam werd in 1602 de Verenigde Oostindische Compagnie opgericht, gerechten met vlees en gebraden eendenbout konden vanaf dat moment ook heerlijk op smaak gebracht worden met nieuw ingevoerde, exotische kruiden zoals foelie, kruidnagel en peper.

Verloren Onder Corruptie

Veel van deze nieuwe kruiden en specerijen kwamen uit het toenmalige ‘Nederlandsch-India’, met haar VOC-hoofdkwartier de handelsstad Batavia.

Batavia in de 18e eeuw

Tegenwoordig is deze stad bekend onder de naam Jakarta. Echter, na 1784 trad bij dit eerste en grootste handelsbedrijf ter wereld sterk het verval in, en bij het begin van de 19e eeuw stond de afkorting VOC in de volksmond ook wel voor ‘Verloren Onder Corruptie’.

Kaart van Ruigoord uit de 18e eeuw van het Hoogheemraadschap van Rijnland met de vermelding ‘vervallen eendenkooi’

De handel via Amsterdam liep sterk terug en de leverantie van vers gevangen eenden aan de stad en omgeving stagneerde. De eendenkooi van Ruigoord raakte enigszins in verval.

Nieuw leven

In een poging de handel in onder andere landbouwproducten weer nieuw leven in te blazen, werd in 1824 in Den Haag de Nederlandse Handel-Maatschappij (NHM) opgericht. Echter, haar praktische werkgebied lag nog steeds in Indië waar deze hernieuwde activiteiten vanaf 1826 vanuit het kantoor, de Factorij, te Batavia werden gecoördineerd. Deze handel bestond naast kruiden en specerijen ook uit tabak, koffie en rietsuiker. Een van de invloedrijkste ambtenaren in dienst van en NHM in Batavia werd later de heer D.F.A. Bauduin (1827-1909).

In het centrum van de macht

De heer Bauduin, telg van een van oorsprong Franse-Ardense patriciërsfamilie, en zeer deskundig op het gebied van handel en landbouw, zag tijdig in dat een belangrijk deel van de toekomstige productie van nieuwe landbouwproducten, zoals suikerbieten en aardappelen, in Nederland zélf zou komen te gaan liggen. In 1871 was Bauduin terug in Nederland en had zich opgewerkt als President van het hoofdbestuur der Hollandsche Maatschappij van Landbouw, gehuisvest en goed connected met landelijke machtshebbers in Den Haag.

Initiatief uit onverwachte richting

Het oorspronkelijke voorstel en initiatief voor de inpoldering van het water van het Amsterdamse IJ en het Houtrak, om met de grondverkoop hiervan de aanleg van het Noordzeekanaal te kunnen bekostigen, kwam van het toenmalig landsbestuur uit Den Haag, en reeds voor het eerst in 1859. Opmerkelijk is dat dit voorstel bij het toenmalige Amsterdamse stadsbestuur direct op veel weerstand stuitte, wat ervoor zorgde dat dit formele wetsvoorstel in eerste instantie al snel werd verworpen. Echter, Den Haag hield de opvolgende jaren vast aan haar initiatief en op 8 maart 1865 ging alsnog ‘de eerste schep’ in de grond voor de aanleg van het Noordzeekanaal en de droogmakerij van het water van het IJ en het Houtrak. In 1874 vielen de nieuwe polders droog, en het eiland Ruigoord en haar eendenkooi waren vanaf dat moment niet langer meer omringd door water. Dit had wel direct tot gevolg dat hier veel minder watervogels naar toe kwamen.

Op het juiste moment op de juiste plaats

Ondertussen had Bauduin in Halfweg, aan de rand van de nieuwe Houtrakpolder, een indrukwekkende villa laten bouwen, geheel in Indische stijl, en trad hij aan als lokale dijkgraaf, en wel benoemd door de Kroon.

De uit hout opgetrokken Indische Villa van de familie Bauduin aan de Houtrakkerweg in Halfweg. Afgebroken in 1911.

Vervolgens kocht hij in de periode oktober 1874 – februari 1875 van de noodlijdende Kanaalmaatschappij op diverse grondveilingen zo’n 257 hectare van de ‘vruchtbaarste landbouwgrond van Europa’. Bauduin liet daarbij op verschillende plaatsen in de nieuwe Houtrakpolder grote boerderijen bouwen met klinkende namen zoals de Borneo, de Java en de Sumatra-hoeve. Aardappelen werden verbouwd en geoogste suikerbieten konden logistiek gunstig verwerkt worden in de nieuwgebouwde suikerfabriek genaamd ‘Holland’ direct gelegen tegenover zijn villa in Halfweg.

Jan Meekel als ‘voorrijder’ en Bram Spruit (grootvader van Frans Rodenburg) ploegen op het land van de Borneo Hoeve.

Laan naar Ruigoord, het hart van de polder

De heer Bauduin overleed in 1909 en zijn nalatenschap in de Houtrakpolder werd in augustus 1910 publiekelijk in café Copee in Halfweg verkocht. Wat vandaag de dag van de naam Bauduin nog zichtbaar herinnerd is een deel van een polderweg die begint op korte afstand van de plek waar ooit zijn villa heeft gestaan, nu deels onderbroken door de aanleg van Recreatiegebied Spaarnwoude, en vervolgens doorloopt in noordelijke richting en eindigt daar waar het eiland Ruigoord ooit begon. Precies op de plek waar een impressie van de eendenkooi van Ruigoord nu in aanleg is. Deze weg heet sinds mensenheugenis en ter nagedachtenis: De Bauduinlaan.

Daar waar de laan in noordelijke richting eindigt en overgaat in het fietspad is een lichte verhoging in het wegdek merkbaar. Daar ligt de eendenkooi en begint het eiland Ruigoord.

De Bauduinlaan anno 2020

Een gepeperde herdenking

Het is dit jaar precies 110 jaar geleden dat de van oorsprong Frans-Ardense familie Bauduin afstand deed van al haar bezittingen in de Houtrakpolder. Dit voorjaar zullen wij dit passend gedenken met het bereiden van een oud traditioneel Frans gerecht: confit de canard, oftewel gekonfijte eendenbout van poelier Ruig uit Oostzaan. Natuurlijk historisch passend; Indisch gekruid!

Eén reactie to “Een pittig gekruid verhaal”

  1. alexander senger bij 14:55 #

    Leuk verhaal weer, Frans en Anita; de Bauduinlaan koppelen aan de VOC, de eendenkooi en eendenboutjes.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: