Rondje Ruigoord, deel 5 Traditie in ruimtegebruik

29 jan

De eerste bebouwing van wat later tot de dorpskern van het eiland Ruigoord kon uitgroeien, was het ‘Melkhuisje’. Het was een eenvoudige opstal, voor het eerst weergegeven op een oude landkaart van het Hoogheemraadschap van Rijnland uit het jaar 1666. Het is goed mogelijk dat het huisje al enkele jaren eerder hier is gebouwd.

Een bijzondere aankoop

Uitsnede uit landkaart van Hoogheemraadschap van Rijnland anno 1666 van het Melkhuisje ten zuiden van bansloot

De grond waar dit Melkhuisje op is gebouwd, is eerder door de stad Amsterdam aangekocht in het jaar 1551, lees hierover meer in onze blog Een bijzondere aankoop. Zover bekend was het op dat moment nog onbebouwde grond. Om de verschillende kavels op het toenmalige eiland Ruigoord van elkaar te kunnen onderscheiden, kregen zij afzonderlijk van elkaar diverse klinkende namen. Deze namen konden afgeleid zijn van hoe een stuk land er uit zag, gebruikt kon worden of een directe verwijzing zijn naar de naam van de eigenaar. Bij wisseling van eigenaar of gebruiksfunctie kon ook wel eens de naam van een kavel veranderen of verplaatsen. De naam van de kavel bij het Melkhuisje luidde ‘Smaele Strenge’. Het huisje zal nabij deze grond zijn gebouwd, globaal in de periode tussen 1551 en 1666.

Artist-impression oude grondverkaveling eiland Ruigoord. Kees Nevenzel, beeldend kunstenaar.

Plek voor ontmoeting en samenwerking

De benaming ‘Melkhuisje’ verraadt al direct wat meer over haar oorspronkelijke gebruiksfunctie, hierover meer in de blog Van oudsher Ruig. Het huisje zal eenvoudig zijn ingericht, met een bergruimte voor materialen en gereedschappen die nodig zijn in het boerenbedrijf, met daarbij een zogenaamd ‘boenhoek’ als aparte werkruimte voor zuivelbereiding. Vergelijkbaar met het kooikershuisje van een eendenkooi zal hier ook een slaapvoorziening zoals een bedstede in het huisje aanwezig zijn geweest. Omdat dit huisje naast het oudere bestaande eendenkooihuisje, elders zuidelijk op het eiland, hier in 1666 het énige melkhuisje was, ligt het voor de hand dat dit hier door meerdere landarbeiders gebruikt zal zijn. Lange werkdagen of slechte weersomstandigheden dwongen de gebruikers regelmatig tot een overnachting op het eiland.

Gerestaureerde bedstede in het kooikershuisje van Berlare (B.)
Huisje met boenhok te Zoeterwoude

.

Een ruimtelijk-economische duiding

Naast een herkenbare benaming van een specifiek kavel, zoals Smaele Strenge, werd vanaf de vroege middeleeuwen een afgebakend perceel ook wel een Hoeve-grond genoemd. De duiding ‘hoeve’ betekent in deze de noodzakelijke hoeveelheid grond om van te kunnen leven en een bestaan op te bouwen. Zo bestaan er in Holland, naast hoeven met agrarische opstallen als bebouwingskern, ook kasteel- en abdijhoeven met elk haar specifieke gebruiksfuncties, afgeleid van de mogelijkheden die de grond kon bieden. Zo zijn er hoeven die zich mede toelegden op fruitteelt, bierbrouwen, schapen houden of gasthuis voor gestrande reizigers. Dergelijke hoeven waren voor een belangrijk deel vaak zelfvoorzienend. Het uitgangsprincipe om de kavel van het melkhuisje van Ruigoord als omsloten hoeve-grond te duiden en in te richten met binnenerven en werk- en verblijfsopstallen, heeft op deze plek in Ruigoord zijn vlucht gekregen eind 19e en begin 20e eeuw met de bouw van het gemengd agrarisch bedrijf ‘Hoeve Ruigoord’ van de familie Stefels. De praktische en oorspronkelijke functie van het originele Melkhuisje is bij de bouw van Hoeve Ruigoord passend geïntegreerd en vervolgens mee ontwikkeld, een centrale plek op de hoeve. De keuze van de familie Stefels om hun boerderij formeel en specifiek ‘Hoeve Ruigoord’ te noemen, is een directe verwijzing naar, en bewustzijn van de oorsprong en geschiedenis van de grond waarop deze is gebouwd. Hoeve Ruigoord is afgebroken rond 1972. Een huidige, thans bestaande impressie van het oorspronkelijke ‘Melckhuijfgen’ is op deze plek gebouwd halverwege de jaren 80 van de vorige eeuw.      

                                                    

Links boven:

  • Luchtfoto van het kavel van Hoeve Ruigoord, anno 1944.

Rechts van boven naar beneden:

  • Onderkomen voor gasten, seizoens- of vaste arbeiders van Hoeve Ruigoord. Bouwstijl idem als de hoofdgebouwen op de Hoeve-grond. Afgebroken eerste decennia 2000.
  • Johan Stefels en zijn gezin. Naast een agrarische traditie had het gezin Stefels ook een familietraditie in bouwkunde en architectuur. Vanuit deze achtergrond waren zij zich ook bewust van de bijzondere oorsprong en geschiedenis van grond en relicten waar zij hun nieuwe boerderij ‘Hoeve Ruigoord’ op bouwden.
  • Ruimte voor zuivelbereiding op de boerderij.

Onder:

  • Woning en schuur Hoeve Ruigoord anno 1922, met veel aandacht voor bouwstijl en landschappelijke compositie. Gebouwd op het hoogste punt van de oostelijke zeedijk van wat eens, tot 1872, het eiland Ruigoord was.

Traditie in ruimtegebruik

In onze tijd wordt op deze bijzondere plek, vandaag de dag gelegen in het 3e kwadrant van Ruigoord-dorp, deze manier van ruimtelijke inrichting en functioneren voortgezet vanuit een cultuurhistorische meerwaarde en door middel van onder andere werkerven met een sociaaleducatieve meerwaarde en ontmoetingsruimte.

.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: