Nu alvast werken aan meer bloemetjes en bijtjes?

5 Feb

Wie honey-bee-pixabay100x66denkt er nu in de winter al aan de bloemetjes en de bijtjes? Nou, het maken van nieuwe insectenkasten en bloembakken voor bloeiende sedum is een prima winterklus in de werkplaats voor de jongens van School2Work. Daarnaast speelt ook nu al het maaibeleid een heel belangrijke rol voor de bestuiving door zowel honingbijen als wilde bijen en andere insecten.

Uitgekiend mde-werkbrigade-maait-aan-het-groote-koepadaaibeleid

Nu het landschap van de eendenkooi geleidelijk vorm krijgt gaat, naast de aanleg, ook onderhoud een steeds belangrijkere rol gaat spelen. Het is interessant en leerzaam om met de manier van onderhoud een meerwaarde te geven aan, en gelijke tred te laten houden met, de aanleg van het gehele kooilandschap. Een belangrijk onderdeel van het onderhoud is het maaiwerk. Op dit ogenblik zijn er twee redenen om het gras te maaien:

1. De toegankelijkheid van de paden en het werkgebied van de kooiker in die delen van

het landschap die nu gereed zijn.

2. Het maaien voor die delen die nog in aanleg zijn.

insectenhotels-en-bloembakken-voor-meer-diversiteit

 

Bevorderen van diversiteit

Mijn grootmoeder wist het al; snoeien is groeien. Door de timing en manier van snoeien kun je de bloei van plant en en bomen in de tuin sturen. En zo is het ook in de eendenkooi. Naast het landschappelijke aanzicht van de eendenkooi is het ook van belang voor het uitbouwen en verkrijgen van diversiteit in flora en fauna. Om deze diversiteit te verkrijgen is het van belang om:

a) delen te laten verruigen en niet te maaien

b) delen zo min mogelijk te maaien en gras te laten liggen en daarmee de bodem te verrijken/bemesten

c) delen zo min mogelijk te maaien en het gras af te voeren en de bodem te verschralen/verzuren

d) delen intensief te maaien en het gras te laten liggen en

e) delen intensief te maaien en het gras af te voeren.apis_mellifera_-hans-hillewaert-via-wikimedia-commons

Diversiteit; zo groot en zo lang mogelijk
Deze gevarieerde aanpak over het gehele kooilandschap genereert de grootste diversiteit in planten en bloemen en daarmee het beste voedselaanbod voor honingbijen en wilde bijen. Het zijn met name de wilde bijensoorten die qua voedselaanbod het meest geholpen zijn met extra diversiteit aan bloemen en planten. En het is ook belangrijk dat deze diversiteit zo lang als mogelijk beschikbaar is. Omdat een belangrijk deel van de bestuiving van de fruitbomen en heel veel andere planten door de wilde bijen gedaan wordt, zal ons maaibeleid straks letterlijk ‘zijn vruchten af gaan werpen’ in de boomgaard, die vorig jaar op de eendenkooi is aangepoot.

Afbeelding

De eendenkooi van Ruigoord wenst u een fijne kerst en een mooi 2017 – 21 december

21 Dec

kerstkaart-2016-2017web1000

Nieuwe energie uit oude bron – 20 december 2016

20 Dec
zon-en-wind-voor-het-groene-fietspad

zon-en-wind-voor-het-groene-fietspad

logo-eend-kerstmuts-op-100‘Pinsen’ brandhout…
Naast de opbrengsten uit de verkoop van eenden, genereerde een eendenkooi in de 17e en 18e eeuw ook inkomsten uit fruit, kruiden, groenten (voedsel), riet en wilgentenen (bouwmateriaal). Die vormden een welkome aanvulling op een vaak karig inkomen. Om de stilte voor de eenden in en rond de kooiplas te garanderen, werden de sluippaden in het kooibos rond de plas goed onderhouden. Regelmatig en gedoseerd kappen en snoeien van bomen en struiken leverde ook brandhout op. Van takkenbossen werden destijds bundels gemaakt met een diameter van ongeveer 25 cm en een lengte van ongeveer 1 meter. Die werden ‘pinsen’ genoemd. Eenmaal gedroogd werden deze pinsen geleverd aan o.a. lokale broodbakkerijen. Die stookten er hun ovens op. Zo waren eendenkooien vaak ook lokale energieleveranciers.

re-light-fietspad

re-light-fietspad: ledverlichting door zon en wind

…naar nieuwe en toekomstige energie 
De haven van Amsterdam is voor een belangrijk deel een energiehaven. Naast de overslag van steenkool en olieproducten, richt de haven zich voor haar eigen energie op onderhoud van het bestaande netwerk met traditionele energiestromen, én daarnaast ook op de ontwikkeling van moderne en toekomstige energiebronnen. In de directe omgeving van de eendenkooi van Ruigoord zijn recent educatieve opstellingen voor moderne windenergie en o.a. pilotprojecten met zonne-energie gerealiseerd. Tegelijkertijd investeert de haven in vernieuwing en aanpassing van het gasleidingnetwerk. Deze winter is er een gasleiding met een diameter van 30 cm op een diepte van zo’n 6 a 8 meter, onder de kooiplas door, geboord (!).

nieuw-en-oud-in-een-beeld

nieuw-en-oud-in-één-beeld: kolen, wind en houtsnippers

…en weer terug naar oud (maar op een nieuwe manier)
De eendenkooi van Ruigoord kan historisch gezien het oudste bedrijf in het westelijk havengebied genoemd worden. In de Gouden Eeuw leverde die, zoals we net betoogd hebben, naast voedsel en bouwmaterialen ook brandhout aan haar omgeving. Daarom is het verrassend dat recent weer Nederlands bomenhout als biomassa geleverd wordt aan elektriciteitscentrales zoals de Hemwegcentrale in het Westelijk Havengebied. Zo blijkt maar weer eens: ‘als je wilt werken aan je toekomst, is het inspirerend en verrijkend je verleden te kennen’ !

Gouden Roerdomp 2016; prijzen gaan naar blije varkentjes en circusdieren – 2 december 2016

2 Dec

eend-17-zw-op-100Op 25 november vond het tweede congres Groen Kapitaal van de provincie Noord-Holland plaats. Zowel Havenbedrijf Amsterdam (shortlist) als de Eendenkooi (longlist) waren genomineerd voor een biodiversiteitsprijs.

Twee Gouden Roerdompen in 2016de-familie-wennekers-met-gedeputeerde-bond
 Ekovar Wennekers kreeg op dit ‘bio-congres’ van de provincie de stimuleringsprijs van € 2500,- uit handen van gedeputeerde Jaap Bond. Zij wonnen omdat ze een biologische varkenshouderij zijn, die innovatief is én de gebouwen zoveel mogelijk hebben geïntegreerd in de Westfriese dijk in Schagen. Onze eendenkooi bracht het helaas niet verder dan de ‘longlist’ voor deze verkiezing. En ook Havenbedrijf Amsterdam ging de andere prijs, de waarderingsprijs van € 1000,-, aan de neus voorbij. Zij werden wel tweede. De prijs ging naar Landgoed Hoenderdaell, waar o.a. circusdieren worden opgevangen. Toch zijn we blij dat we met onze ecologische initiatieven voldoende zijn opgevallen om mee te mogen doen; een reden om met veel energie door te gaan.

Groen Kapitaal
Het congres, dat dit jaar werd gehouden in de Cultuurkoepel  St. Willibord in Heiloo, gaat uit van de gedachte dat de mens in zijn streven naar welvaart voorbij gaat aan de veerkracht van de aarde. Daarom wil Groen Kapitaal een beweging op gang brengen waarin natuurcombinaties de gewoonste zaak van de wereld zijn. “De kandidaten voor de prijsvraag”, zo stelt hun brochure, “laten zien dat het kan.”

Veel informatie en een nuttig netwerkgedeputeerde-jaap-bond
Naast twee hoofdsprekers waren er workshops en twee nieuwe deelnemers die de Verklaring Groen Kapitaal 2016 tekenden; Green Campus en Agrarische Collectieven. Doel van de ondertekening is zich vast te leggen op samenwerking voor de bescherming en ontwikkeling van natuur. Frans Rodenburg ( eendenkooi) en Remco Barkhuis (Havenbedrijf Amsterdam) waren op het congres aanwezig om kennis op te doen en hun netwerk uit te breiden. Zoveel betrokken natuurmensen bij elkaar, dat gebeurt niet heel vaak. Zij waren enthousiast over het programma en over de mogelijkheden van samenwerking met andere deelnemers.

Vuilboomde-imposante-cultuurkoepel
Eerste concreet resultaat bestaat uit ‘vuilbomen’, die na afloop klaarstonden voor de deelnemers. Die zullen we planten bij de kooiplas. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden is het een mooi (maar onopvallend) boompje. De kracht van deze heester schuilt in de lange bloeitijd en de aantrekkingskracht op bijen. Hij bloeit het gehele bijenseizoen – van mei tot eind september – en is bestand tegen strenge vorst en allerlei schimmels.

Opportunisten leven het langst – 25 november 2016

25 Nov

bat-47821_640-op-100Je aanpassen aan de situatie en niet te kieskeurig zijn v.w.b. je huis en je voedsel loont. Daar kwamen we de afgelopen weken weer eens achter.opruimen-valhout

Konik
Deze week zijn we druk bezig met het opruimen van de bomen en takken die gesneuveld zijn bij de storm van het weekend van 19 en 20 november. Dat is voor ons alleen maar een hoop extra werk, maar niet voor iedereen komt dit ‘valhout’ ongelegen. Zo hebben de Konikpaardjes in het nabij de eendenkooi gelegen Geuzenbos zo wat extra’s te eten gekregen, waar ze normaal gesproken niet bijkonden. Precies in deze periode van het jaar schakelen de Koniks over van het eten van gras op boomschors, takken en riet. De schors van de populier en de witte abeel is hierbij favoriet. Dit ruige voer is voor deze oerpaardjes zeer geschikt. Een extraatje dat uit de lucht komt vallen is dan ook nooit weg; koniksopportunisten leven het langst. Zie ook de extra informatie over de organisatie Free, die het bos beheert.

Bonte specht
Een andere opportunist blijkt de bonte specht. Via een kleine opening in de voorzijde van een recent opgehangen vleermuizenkast, ontstaan door het uitvallen van een kwast, wist deze ‘bouwvakker’ zich toegang te verschaffen en een nest te bouwen. Wij hebben deze kwast-in-kastkast uit het Geuzenbos opgehaald en naar onze werkplaats op de eendenkooi gebracht, voor reparatie en onderhoud. In het begin van het nieuwe jaar zullen we hem weer ophangen en hopen dat ‘de kraker’ ondertussen een ander onderkomen heeft gevonden. Want zonder kwast is het inbreken een stuk lastiger. De kasten zijn gebouwd voor vleermuizen en die willen er graag in zien, hoe leuk de specht ook is.

‘Meneer Walters’, een stadsecoloog avant la lettre – 1 november 2016

1 Nov

plevierMartin Melchers, oud stadsecoloog, filmer, schrijver en nog steeds actieve natuurbeschermer in ons gebied, schreef een ode aan zijn leermeester, Jacobus Walters. Het boek werd afgelopen vrijdag, 28 oktober, gepresenteerd.620px-hoekwater_polderkaart_-_ijpolders

Zeezand in de polder
Op de nog werkende eendenkooien worden steeds minder vaak eenden gevangen voor consumptie. In toenemende mate zijn het, vanwege de rust en de natuurlijke omgeving, magneten voor natuurliefhebbers, vogelaars en ecologen. Bij het uitdijen van de Amsterdamse Havens naar het westen heeft het groene gebied tussen Amsterdam en IJmuiden al vele jaren de speciale aandacht getrokken van stadse natuuronderzoekers.
En dat geldt zeker voor het poldergebied rond het eiland Ruigoord, dat vanaf eind jaren ’50 tot begin jaren ’70 van de vorige eeuw is opgespoten met zeezand, gewonnen even buiten de kust van IJmuiden. Honderd jaar na de inpoldering van het zilte getijdewater rond het eiland Ruigoord (vanaf 1872/73), bracht dit zoute zand weer brakke invloeden terug in en rond Ruigoord, met een omvangrijke en unieke diversiteit aan flora en fauna tot gevolg.jacobus-walters-met-plevier

Stadsecologie
Zo’n beetje de eerste natuuronderzoeker die dit opgespoten gebied ontdekte en de natuurwaarden in detail registreerde, was Jacobus Walters (1926-2009). Hij was een bepalende pionier in de stadsecologie, dat zich in de afgelopen 25 jaar heeft ontwikkeld tot een officieel vakgebied. Zo’n officiële stadsecoloog, bevriend met en, volgens zijn eigen woorden, schatplichtig aan Walters, is Martin Melchers. Nu heeft die zijn schatplichtigheid toevertrouwd aan het papier.

Een bloemlezing uit 20.000 bladzijdenbladzijde-uit-een-van-de-dagboeken-van-jacob-walters
Afgelopen vrijdag was in koffiehuis ‘Bij Marjan’, in het Westelijk Havengebied, de feestelijke presentatie van een imposant boekwerk met de titel ‘Meneer Walters, een Amsterdamse natuuronderzoeker’. Martin Melchers heeft in dit boek een selectie uit de vele landschaps-, natuur- en vooral vogelobservaties van Jacobus Walters, in en rond het Amsterdam van 1942 tot 2003, overzichtelijk gebundeld en van anekdotes en deskundig commentaar voorzien. Het is een mooie bloemlezing geworden uit de 20.000 bladzijden dagboek, die Walters met wetenschappelijke precisie bijhield.

Voor de echte liefhebber en vogelaar is dit kloeke boek een regelrechte aanrader!
Te bestellen voor € 49,50 via: martmelchers@ gmail.com

Lees hier ook een boekbespreking van NRC

Historisch Halfweg bezoekt de eendenkooi; het begin van een mooie samenwerking – 28 oktober 2016

28 Okt

eend-17-kleur-web-kleinDe eendenkooi wekte de aandacht van de historische vereniging in Halfweg. Behalve een presentatie door Frans leidt dat hopelijk ook tot samenwerking op het gebied van geschiedkundig onderzoek.


Verder kijken dan de gemeentegrenzeneendenkooi-uitleg

Hoewel de eendenkooi en het eiland Ruigoord strikt genomen buiten de gemeente Halfweg ligt, kijkt de Historisch Halfweg (en Zwanenburg) gelukkig verder dan de neus lang is. Eind september was een groep van leden, onder leiding van actief lid Gerard van Houwelingen, op bezoek op de eendenkooi van Ruigoord. Door een misverstand liepen ze Frans Rodenburg mis, maar Gerard wist er, door zijn kennis van eendenkooien en door de aanwezige informatie op de kooi, toch een interessant bezoek van te maken. Zodanig zelfs dat de geschiedenisliefhebbers er meer van wilden weten.

Presentatieruigoord-crop-voor-header-st-eiland
Frans is uitgenodigd om er binnenkort veel meer van te komen vertellen. Gerard en hij kennen elkaar van vroeger. “Wij zijn allebei polderjongens. Ik woonde aan de rand van de Houtrakpolder en Frans is geboren waar de kooiplas nu ligt. Hij zat, dacht ik, ook met mijn zus in de klas”, vertelt Gerard. Contact was daarom snel gelegd en behalve de afspraak voor een presentatie kijken ze of ze elkaar ook in het historisch onderzoek kunnen steunen. “Wij zijn ook geïnteresseerd omdat het een stukje Ruigoord is. Dat is onderdeel van ons studiegebied. Ruigoord was echt een aparte gemeenschap, met een rijke geschiedenis. (zie daarover ook de Geschiedenis van Ruigoord oftewel ‘Kooijen Eiland’) Het gebied noordelijk van de bansloot viel bestuurlijk onder Westzaan, terwijl het zuidelijk gedeelte van het dsc02782Hoogheemraadschap Rijnland was.”

Volgend jaar opnieuw op bezoek
“In het voorjaar komen we terug”, zegt Gerard. ” Behalve over de (werking van de) kooi valt er veel te vertellen over de verschillende lagen die in de loop der tijd zijn opgebracht. (zie ook de blog over de opgravingen) Die grondlagen – zand, veen, klei etc. – vertegenwoordigen de ontwikkelingen die het gebied heeft doorgemaakt. Daar valt veel over te vertellen.”