Hommel(e)s op de eendenkooi

16 Apr

Foto Frans Rodenburg

Wie het eerst komt….

Nu de lente voelbaar is begonnen en op de eendenkooi de pruimenbomen als eerste van de fruitbomen haar witte bloesem laat zien, wordt ook de hommel als een van de bestuivers het eerst wakker. Ondanks dat het vroeg in het voorjaar nog flink fris kan zijn, heeft de hommel hier minder last van. Vanwege haar relatief grote lichaamsomvang, houdt ze beter haar warmte vast. Beter als haar kleinere soortgenoot, de bij.

 

Voedzaam bloemenmengsel

Voedselbank voor insecten

In het voorjaar gaat de hommelkoningin op zoek naar een geschikte plek voor haar kolonie. Met het tijdig inzaaien van een voedselrijk mengsel van wilde bloemen en het maken en plaatsen van enkele hommelkastjes helpen wij haar een handje. Al geruime jaren lopen de populaties van bijen, hommels en andere bestuivers sterk terug o.a. door het ontbreken van voldoende geschikt voedsel en het gebruik van bestrijdingsmiddelen.

 

Hommelkastjes in de maak

Kleurgevoelig

Onze hommelkastjes zijn gemaakt van grenen- en cederhout en elk kastje bestaat uit 2 compartimenten met ventilatiegaten. De kastjes worden gevuld met droog mos en hooi, waarvan de koningin een nestbuidel kan maken. Aan de voorzijde van de kast, waar de vliegingang is gemaakt, zijn de kleuren wit, geel en blauw aangebracht. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat deze kleuren een sterke aantrekkingskracht hebben op de koningin. Deze kasten zijn door Frans Rodenburg op een droge plaats onder het infohuisje van de eendenkooi gezet.

Hommelkastjes vullen

 

Werkmeester Jos Bos, Werkbrigade

De Werkbrigade

De hommelkasten op de eendenkooi zijn gemaakt door de mensen van de Werkbrigade. De Werkbrigade is in 2016 opgericht door de gemeente Amsterdam en biedt langdurig werklozen een baan met een echt salaris. Naast het maken van onze hommelkasten, maakt de Werkbrigade ook vogelnestkasten en voert opruim- en groenwerkzaamheden uit op en rond de kooi.

 

Poperings hommelbier

Lente

Om de start van het voorjaar echt passend te vieren, proosten we hierbij met een honingzoet Poperings hommelbiertje. In het West-Vlaams betekent hommel ook hop.

Eendenbout met spreeuwensoep vooraf

19 Mrt

Wie in de hoogtijdagen van de eendenkooi van Ruigoord in het nabijgelegen dorp Halfweg in een van de vele, bruisende herbergen aldaar een lokaal gevangen eendenboutje bestelde, maakte goede kans op een vers kommetje spreeuwensoep als voorgerecht!

Pottenkijkers

gevelsteen in de sprevpot A'dam

Amsterdamse gevelsteen ‘in de sprevpot’, Rokin 22

Vanaf de 16e tot in de 18e eeuw was het gewoonte roodgebakken aardenwerken spreeuwenpotten aan buitenmuren op te hangen om daarin spreeuwen te laten broeden. Voordat de jonggeboren spreeuwen uitvlogen, werd voor de invliegopening van de pot een houten stokje gestoken. Als de jonge vogels vet genoeg waren, werden ze via een speciale ‘roofopening’ uit de pot gehaald. Mocht men te laat zijn met het plaatsen van het stokje, dan bleek ‘de voghel reeds gevloghen’. Het spreekwoordelijk ergens een stokje voor steken’ en de uitdrukking ‘pottenkijkers’ zijn eveneens afkomstig uit deze culinair georiënteerde vinding uit de Gouden Eeuw.

Start broedseizoen

Om de start van het broedseizoen 2017 symbolisch te markeren heeft Frans Rodenburg op 15 maart jl. een replica van een klassieke spreeuwenpot opgehangen aan het infohuisje van de eendenkooi van Ruigoord. Deze gebakken pot is opgehangen tussen een aantal hedendaagse houten exemplaren.

Emelten in het gras (foto: Silvia Hellingman)

Eten en gegeten worden

Deze houten nestkasten voor spreeuwen blijken nu ook zeer gewild bij onze buren van de kooi, de Amsterdamse Golfclub. Spreeuwen leven graag in groepen bij elkaar en zijn liefhebber van emelten, de larven van de langpootmug. Emelten zijn berucht, omdat zij flinke schade kunnen veroorzaken aan de grasveld.

School2Work deelnemer Rick in actie

Winterwerk

Onze jongens van School2Work hebben daarom afgelopen week, voorafgaande aan de start van het broedseizoen, 10 stuks spreeuwennestkasten opgehangen aan twee bomen op het speelveld van de golfclub. Afgelopen winter zijn deze kasten door onze jongens gemaakt in de werkplaats van de eendenkooi. De kasten zijn van eikenhout, afkomstig uit het Amsterdamse Bos.

Spreeuwensoep met jonge spreeuwen is in onze tijd passée. Hier is de delicatesse emelten ‘sushi’ voor de spreeuw in de plaats gekomen. Zo kunnen de belangen van mens en dier bij het verstrijken van de jaren wel eens verschuiven.

SEIZOENSWERK IN UITVOERING

3 Mrt

de-huismusNu de maand februari is verstreken, is hiermee ook de laatste wintermaand voorbij die het meest geschikt is voor het snoeien van een aantal specifieke boomsoorten. Deze specifieke bomen zijn bijvoorbeeld de wilg, populier, es, eik en els. Bij uitstek die boomsoorten die op de Hollandse eendenkooien te vinden zijn. De snoeiperiode voor deze soorten is mede afhankelijk van de weer- en temperatuuromstandigheden, vanaf november tot februari. In januari en februari van deze winter hebben we dus voor de eerste keer sinds de aanpoot een paar jaar geleden, de knotwilgen langs onze bypass sloot op de kooi geknot.

geknotte-jonge-wilgen

Wilgentenen in vervlogen tijden

In de 17e eeuw werden de wilgentenen gebruikt voor het vlechten van o.a. manden en broedkorven, die ter plaatsMNe werden gebruikt of werden verhandeld voor extra inkomsten. De wilgentenen werden ook als snoeihout verwerkt in takkenrillen en -wallen om de benodigde luwte te bieden voor de kooiplas. Wat destijds voor de kooi op het zuidelijkste puntje van het stormgevoelige oude eiland Ruigoord zeker van toepassing was.

Meerwaarde flora en fauna

Takkenrillen hebben in onze tijd nog een extra waarde. Voor veel vogels en zoogdieren biedt een takkenril een goede plek om te schuilen en te nestelen. Amfibieën en reptielen vinden er een plek om te overwinteren, en daarnaast vormt het voor paddenstoelen, varens en andere plantensoorten een uitstekend verblijf met voldoende voedsel in het dode hout.

kranslatten-maken-in-werkplaatskranslatten-in-takkenrilPraktische vinding

Op onze eendenkooi wordt nabij het kooikers-infohuisje nu de eerste takkenwal aangelegd, wat straks met name voor de huismus en de egel een optimaal verschansplekje zal zijn. De jongens van School2Work helpen mee bij de constructie van deze takkenrillen. Zij maken in de werkplaats van de kooi de houten kranslatten, die ervoor zorgen dat de paalstaanders langs de ril verbonden zijn en niet gaan wijken. Deze kranslatten, die gemaakt zijn van onbeschilderd resthout, zullen bij het verstrijken van de seizoenen mee inklinken en verteren met de takken. Deze ril moet voor het broedseizoen, dat half maart start, klaar zijn. Wanneer nodig kan in een volgend seizoen de ril weer worden aangevuld met wilgensnoeihout en kranslatten een bewegende en organische constructie, bedacht op de eendenkooi van Ruigoord waar wij ook wel een beetje trots op zijn.

Nu alvast werken aan meer bloemetjes en bijtjes?

5 Feb

Wie honey-bee-pixabay100x66denkt er nu in de winter al aan de bloemetjes en de bijtjes? Nou, het maken van nieuwe insectenkasten en bloembakken voor bloeiende sedum is een prima winterklus in de werkplaats voor de jongens van School2Work. Daarnaast speelt ook nu al het maaibeleid een heel belangrijke rol voor de bestuiving door zowel honingbijen als wilde bijen en andere insecten.

Uitgekiend mde-werkbrigade-maait-aan-het-groote-koepadaaibeleid

Nu het landschap van de eendenkooi geleidelijk vorm krijgt gaat, naast de aanleg, ook onderhoud een steeds belangrijkere rol gaat spelen. Het is interessant en leerzaam om met de manier van onderhoud een meerwaarde te geven aan, en gelijke tred te laten houden met, de aanleg van het gehele kooilandschap. Een belangrijk onderdeel van het onderhoud is het maaiwerk. Op dit ogenblik zijn er twee redenen om het gras te maaien:

1. De toegankelijkheid van de paden en het werkgebied van de kooiker in die delen van

het landschap die nu gereed zijn.

2. Het maaien voor die delen die nog in aanleg zijn.

insectenhotels-en-bloembakken-voor-meer-diversiteit

 

Bevorderen van diversiteit

Mijn grootmoeder wist het al; snoeien is groeien. Door de timing en manier van snoeien kun je de bloei van plant en en bomen in de tuin sturen. En zo is het ook in de eendenkooi. Naast het landschappelijke aanzicht van de eendenkooi is het ook van belang voor het uitbouwen en verkrijgen van diversiteit in flora en fauna. Om deze diversiteit te verkrijgen is het van belang om:

a) delen te laten verruigen en niet te maaien

b) delen zo min mogelijk te maaien en gras te laten liggen en daarmee de bodem te verrijken/bemesten

c) delen zo min mogelijk te maaien en het gras af te voeren en de bodem te verschralen/verzuren

d) delen intensief te maaien en het gras te laten liggen en

e) delen intensief te maaien en het gras af te voeren.apis_mellifera_-hans-hillewaert-via-wikimedia-commons

Diversiteit; zo groot en zo lang mogelijk
Deze gevarieerde aanpak over het gehele kooilandschap genereert de grootste diversiteit in planten en bloemen en daarmee het beste voedselaanbod voor honingbijen en wilde bijen. Het zijn met name de wilde bijensoorten die qua voedselaanbod het meest geholpen zijn met extra diversiteit aan bloemen en planten. En het is ook belangrijk dat deze diversiteit zo lang als mogelijk beschikbaar is. Omdat een belangrijk deel van de bestuiving van de fruitbomen en heel veel andere planten door de wilde bijen gedaan wordt, zal ons maaibeleid straks letterlijk ‘zijn vruchten af gaan werpen’ in de boomgaard, die vorig jaar op de eendenkooi is aangepoot.

Afbeelding

De eendenkooi van Ruigoord wenst u een fijne kerst en een mooi 2017 – 21 december

21 Dec

kerstkaart-2016-2017web1000

Nieuwe energie uit oude bron – 20 december 2016

20 Dec
zon-en-wind-voor-het-groene-fietspad

zon-en-wind-voor-het-groene-fietspad

logo-eend-kerstmuts-op-100‘Pinsen’ brandhout…
Naast de opbrengsten uit de verkoop van eenden, genereerde een eendenkooi in de 17e en 18e eeuw ook inkomsten uit fruit, kruiden, groenten (voedsel), riet en wilgentenen (bouwmateriaal). Die vormden een welkome aanvulling op een vaak karig inkomen. Om de stilte voor de eenden in en rond de kooiplas te garanderen, werden de sluippaden in het kooibos rond de plas goed onderhouden. Regelmatig en gedoseerd kappen en snoeien van bomen en struiken leverde ook brandhout op. Van takkenbossen werden destijds bundels gemaakt met een diameter van ongeveer 25 cm en een lengte van ongeveer 1 meter. Die werden ‘pinsen’ genoemd. Eenmaal gedroogd werden deze pinsen geleverd aan o.a. lokale broodbakkerijen. Die stookten er hun ovens op. Zo waren eendenkooien vaak ook lokale energieleveranciers.

re-light-fietspad

re-light-fietspad: ledverlichting door zon en wind

…naar nieuwe en toekomstige energie 
De haven van Amsterdam is voor een belangrijk deel een energiehaven. Naast de overslag van steenkool en olieproducten, richt de haven zich voor haar eigen energie op onderhoud van het bestaande netwerk met traditionele energiestromen, én daarnaast ook op de ontwikkeling van moderne en toekomstige energiebronnen. In de directe omgeving van de eendenkooi van Ruigoord zijn recent educatieve opstellingen voor moderne windenergie en o.a. pilotprojecten met zonne-energie gerealiseerd. Tegelijkertijd investeert de haven in vernieuwing en aanpassing van het gasleidingnetwerk. Deze winter is er een gasleiding met een diameter van 30 cm op een diepte van zo’n 6 a 8 meter, onder de kooiplas door, geboord (!).

nieuw-en-oud-in-een-beeld

nieuw-en-oud-in-één-beeld: kolen, wind en houtsnippers

…en weer terug naar oud (maar op een nieuwe manier)
De eendenkooi van Ruigoord kan historisch gezien het oudste bedrijf in het westelijk havengebied genoemd worden. In de Gouden Eeuw leverde die, zoals we net betoogd hebben, naast voedsel en bouwmaterialen ook brandhout aan haar omgeving. Daarom is het verrassend dat recent weer Nederlands bomenhout als biomassa geleverd wordt aan elektriciteitscentrales zoals de Hemwegcentrale in het Westelijk Havengebied. Zo blijkt maar weer eens: ‘als je wilt werken aan je toekomst, is het inspirerend en verrijkend je verleden te kennen’ !

Gouden Roerdomp 2016; prijzen gaan naar blije varkentjes en circusdieren – 2 december 2016

2 Dec

eend-17-zw-op-100Op 25 november vond het tweede congres Groen Kapitaal van de provincie Noord-Holland plaats. Zowel Havenbedrijf Amsterdam (shortlist) als de Eendenkooi (longlist) waren genomineerd voor een biodiversiteitsprijs.

Twee Gouden Roerdompen in 2016de-familie-wennekers-met-gedeputeerde-bond
 Ekovar Wennekers kreeg op dit ‘bio-congres’ van de provincie de stimuleringsprijs van € 2500,- uit handen van gedeputeerde Jaap Bond. Zij wonnen omdat ze een biologische varkenshouderij zijn, die innovatief is én de gebouwen zoveel mogelijk hebben geïntegreerd in de Westfriese dijk in Schagen. Onze eendenkooi bracht het helaas niet verder dan de ‘longlist’ voor deze verkiezing. En ook Havenbedrijf Amsterdam ging de andere prijs, de waarderingsprijs van € 1000,-, aan de neus voorbij. Zij werden wel tweede. De prijs ging naar Landgoed Hoenderdaell, waar o.a. circusdieren worden opgevangen. Toch zijn we blij dat we met onze ecologische initiatieven voldoende zijn opgevallen om mee te mogen doen; een reden om met veel energie door te gaan.

Groen Kapitaal
Het congres, dat dit jaar werd gehouden in de Cultuurkoepel  St. Willibord in Heiloo, gaat uit van de gedachte dat de mens in zijn streven naar welvaart voorbij gaat aan de veerkracht van de aarde. Daarom wil Groen Kapitaal een beweging op gang brengen waarin natuurcombinaties de gewoonste zaak van de wereld zijn. “De kandidaten voor de prijsvraag”, zo stelt hun brochure, “laten zien dat het kan.”

Veel informatie en een nuttig netwerkgedeputeerde-jaap-bond
Naast twee hoofdsprekers waren er workshops en twee nieuwe deelnemers die de Verklaring Groen Kapitaal 2016 tekenden; Green Campus en Agrarische Collectieven. Doel van de ondertekening is zich vast te leggen op samenwerking voor de bescherming en ontwikkeling van natuur. Frans Rodenburg ( eendenkooi) en Remco Barkhuis (Havenbedrijf Amsterdam) waren op het congres aanwezig om kennis op te doen en hun netwerk uit te breiden. Zoveel betrokken natuurmensen bij elkaar, dat gebeurt niet heel vaak. Zij waren enthousiast over het programma en over de mogelijkheden van samenwerking met andere deelnemers.

Vuilboomde-imposante-cultuurkoepel
Eerste concreet resultaat bestaat uit ‘vuilbomen’, die na afloop klaarstonden voor de deelnemers. Die zullen we planten bij de kooiplas. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden is het een mooi (maar onopvallend) boompje. De kracht van deze heester schuilt in de lange bloeitijd en de aantrekkingskracht op bijen. Hij bloeit het gehele bijenseizoen – van mei tot eind september – en is bestand tegen strenge vorst en allerlei schimmels.