Gouden Roerdomp 2016; prijzen gaan naar blije varkentjes en circusdieren – 2 december 2016

2 Dec

eend-17-zw-op-100Op 25 november vond het tweede congres Groen Kapitaal van de provincie Noord-Holland plaats. Zowel Havenbedrijf Amsterdam (shortlist) als de Eendenkooi (longlist) waren genomineerd voor een biodiversiteitsprijs.

Twee Gouden Roerdompen in 2016de-familie-wennekers-met-gedeputeerde-bond
 Ekovar Wennekers kreeg op dit ‘bio-congres’ van de provincie de stimuleringsprijs van € 2500,- uit handen van gedeputeerde Jaap Bond. Zij wonnen omdat ze een biologische varkenshouderij zijn, die innovatief is én de gebouwen zoveel mogelijk hebben geïntegreerd in de Westfriese dijk in Schagen. Onze eendenkooi bracht het helaas niet verder dan de ‘longlist’ voor deze verkiezing. En ook Havenbedrijf Amsterdam ging de andere prijs, de waarderingsprijs van € 1000,-, aan de neus voorbij. Zij werden wel tweede. De prijs ging naar Landgoed Hoenderdaell, waar o.a. circusdieren worden opgevangen. Toch zijn we blij dat we met onze ecologische initiatieven voldoende zijn opgevallen om mee te mogen doen; een reden om met veel energie door te gaan.

Groen Kapitaal
Het congres, dat dit jaar werd gehouden in de Cultuurkoepel  St. Willibord in Heiloo, gaat uit van de gedachte dat de mens in zijn streven naar welvaart voorbij gaat aan de veerkracht van de aarde. Daarom wil Groen Kapitaal een beweging op gang brengen waarin natuurcombinaties de gewoonste zaak van de wereld zijn. “De kandidaten voor de prijsvraag”, zo stelt hun brochure, “laten zien dat het kan.”

Veel informatie en een nuttig netwerkgedeputeerde-jaap-bond
Naast twee hoofdsprekers waren er workshops en twee nieuwe deelnemers die de Verklaring Groen Kapitaal 2016 tekenden; Green Campus en Agrarische Collectieven. Doel van de ondertekening is zich vast te leggen op samenwerking voor de bescherming en ontwikkeling van natuur. Frans Rodenburg ( eendenkooi) en Remco Barkhuis (Havenbedrijf Amsterdam) waren op het congres aanwezig om kennis op te doen en hun netwerk uit te breiden. Zoveel betrokken natuurmensen bij elkaar, dat gebeurt niet heel vaak. Zij waren enthousiast over het programma en over de mogelijkheden van samenwerking met andere deelnemers.

Vuilboomde-imposante-cultuurkoepel
Eerste concreet resultaat bestaat uit ‘vuilbomen’, die na afloop klaarstonden voor de deelnemers. Die zullen we planten bij de kooiplas. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden is het een mooi (maar onopvallend) boompje. De kracht van deze heester schuilt in de lange bloeitijd en de aantrekkingskracht op bijen. Hij bloeit het gehele bijenseizoen – van mei tot eind september – en is bestand tegen strenge vorst en allerlei schimmels.

Opportunisten leven het langst – 25 november 2016

25 Nov

bat-47821_640-op-100Je aanpassen aan de situatie en niet te kieskeurig zijn v.w.b. je huis en je voedsel loont. Daar kwamen we de afgelopen weken weer eens achter.opruimen-valhout

Konik
Deze week zijn we druk bezig met het opruimen van de bomen en takken die gesneuveld zijn bij de storm van het weekend van 19 en 20 november. Dat is voor ons alleen maar een hoop extra werk, maar niet voor iedereen komt dit ‘valhout’ ongelegen. Zo hebben de Konikpaardjes in het nabij de eendenkooi gelegen Geuzenbos zo wat extra’s te eten gekregen, waar ze normaal gesproken niet bijkonden. Precies in deze periode van het jaar schakelen de Koniks over van het eten van gras op boomschors, takken en riet. De schors van de populier en de witte abeel is hierbij favoriet. Dit ruige voer is voor deze oerpaardjes zeer geschikt. Een extraatje dat uit de lucht komt vallen is dan ook nooit weg; koniksopportunisten leven het langst. Zie ook de extra informatie over de organisatie Free, die het bos beheert.

Bonte specht
Een andere opportunist blijkt de bonte specht. Via een kleine opening in de voorzijde van een recent opgehangen vleermuizenkast, ontstaan door het uitvallen van een kwast, wist deze ‘bouwvakker’ zich toegang te verschaffen en een nest te bouwen. Wij hebben deze kwast-in-kastkast uit het Geuzenbos opgehaald en naar onze werkplaats op de eendenkooi gebracht, voor reparatie en onderhoud. In het begin van het nieuwe jaar zullen we hem weer ophangen en hopen dat ‘de kraker’ ondertussen een ander onderkomen heeft gevonden. Want zonder kwast is het inbreken een stuk lastiger. De kasten zijn gebouwd voor vleermuizen en die willen er graag in zien, hoe leuk de specht ook is.

‘Meneer Walters’, een stadsecoloog avant la lettre – 1 november 2016

1 Nov

plevierMartin Melchers, oud stadsecoloog, filmer, schrijver en nog steeds actieve natuurbeschermer in ons gebied, schreef een ode aan zijn leermeester, Jacobus Walters. Het boek werd afgelopen vrijdag, 28 oktober, gepresenteerd.620px-hoekwater_polderkaart_-_ijpolders

Zeezand in de polder
Op de nog werkende eendenkooien worden steeds minder vaak eenden gevangen voor consumptie. In toenemende mate zijn het, vanwege de rust en de natuurlijke omgeving, magneten voor natuurliefhebbers, vogelaars en ecologen. Bij het uitdijen van de Amsterdamse Havens naar het westen heeft het groene gebied tussen Amsterdam en IJmuiden al vele jaren de speciale aandacht getrokken van stadse natuuronderzoekers.
En dat geldt zeker voor het poldergebied rond het eiland Ruigoord, dat vanaf eind jaren ’50 tot begin jaren ’70 van de vorige eeuw is opgespoten met zeezand, gewonnen even buiten de kust van IJmuiden. Honderd jaar na de inpoldering van het zilte getijdewater rond het eiland Ruigoord (vanaf 1872/73), bracht dit zoute zand weer brakke invloeden terug in en rond Ruigoord, met een omvangrijke en unieke diversiteit aan flora en fauna tot gevolg.jacobus-walters-met-plevier

Stadsecologie
Zo’n beetje de eerste natuuronderzoeker die dit opgespoten gebied ontdekte en de natuurwaarden in detail registreerde, was Jacobus Walters (1926-2009). Hij was een bepalende pionier in de stadsecologie, dat zich in de afgelopen 25 jaar heeft ontwikkeld tot een officieel vakgebied. Zo’n officiële stadsecoloog, bevriend met en, volgens zijn eigen woorden, schatplichtig aan Walters, is Martin Melchers. Nu heeft die zijn schatplichtigheid toevertrouwd aan het papier.

Een bloemlezing uit 20.000 bladzijdenbladzijde-uit-een-van-de-dagboeken-van-jacob-walters
Afgelopen vrijdag was in koffiehuis ‘Bij Marjan’, in het Westelijk Havengebied, de feestelijke presentatie van een imposant boekwerk met de titel ‘Meneer Walters, een Amsterdamse natuuronderzoeker’. Martin Melchers heeft in dit boek een selectie uit de vele landschaps-, natuur- en vooral vogelobservaties van Jacobus Walters, in en rond het Amsterdam van 1942 tot 2003, overzichtelijk gebundeld en van anekdotes en deskundig commentaar voorzien. Het is een mooie bloemlezing geworden uit de 20.000 bladzijden dagboek, die Walters met wetenschappelijke precisie bijhield.

Voor de echte liefhebber en vogelaar is dit kloeke boek een regelrechte aanrader!
Te bestellen voor € 49,50 via: martmelchers@ gmail.com

Lees hier ook een boekbespreking van NRC

Historisch Halfweg bezoekt de eendenkooi; het begin van een mooie samenwerking – 28 oktober 2016

28 Okt

eend-17-kleur-web-kleinDe eendenkooi wekte de aandacht van de historische vereniging in Halfweg. Behalve een presentatie door Frans leidt dat hopelijk ook tot samenwerking op het gebied van geschiedkundig onderzoek.


Verder kijken dan de gemeentegrenzeneendenkooi-uitleg

Hoewel de eendenkooi en het eiland Ruigoord strikt genomen buiten de gemeente Halfweg ligt, kijkt de Historisch Halfweg (en Zwanenburg) gelukkig verder dan de neus lang is. Eind september was een groep van leden, onder leiding van actief lid Gerard van Houwelingen, op bezoek op de eendenkooi van Ruigoord. Door een misverstand liepen ze Frans Rodenburg mis, maar Gerard wist er, door zijn kennis van eendenkooien en door de aanwezige informatie op de kooi, toch een interessant bezoek van te maken. Zodanig zelfs dat de geschiedenisliefhebbers er meer van wilden weten.

Presentatieruigoord-crop-voor-header-st-eiland
Frans is uitgenodigd om er binnenkort veel meer van te komen vertellen. Gerard en hij kennen elkaar van vroeger. “Wij zijn allebei polderjongens. Ik woonde aan de rand van de Houtrakpolder en Frans is geboren waar de kooiplas nu ligt. Hij zat, dacht ik, ook met mijn zus in de klas”, vertelt Gerard. Contact was daarom snel gelegd en behalve de afspraak voor een presentatie kijken ze of ze elkaar ook in het historisch onderzoek kunnen steunen. “Wij zijn ook geïnteresseerd omdat het een stukje Ruigoord is. Dat is onderdeel van ons studiegebied. Ruigoord was echt een aparte gemeenschap, met een rijke geschiedenis. (zie daarover ook de Geschiedenis van Ruigoord oftewel ‘Kooijen Eiland’) Het gebied noordelijk van de bansloot viel bestuurlijk onder Westzaan, terwijl het zuidelijk gedeelte van het dsc02782Hoogheemraadschap Rijnland was.”

Volgend jaar opnieuw op bezoek
“In het voorjaar komen we terug”, zegt Gerard. ” Behalve over de (werking van de) kooi valt er veel te vertellen over de verschillende lagen die in de loop der tijd zijn opgebracht. (zie ook de blog over de opgravingen) Die grondlagen – zand, veen, klei etc. – vertegenwoordigen de ontwikkelingen die het gebied heeft doorgemaakt. Daar valt veel over te vertellen.”

Steeds meer ruimte voor de vleermuis bij de eendenkooi – 11 oktober 2016

11 Okt

bat-47821_640-op-100Zoals bekend hebben de vleermuizen in het gebied onze warme belangstelling. Tijdens de herfst, voor de winter invalt en de vleermuizen hun winterslaap beginnen, doen we daarom nog een stapje extra; twee nieuwe kasten kregen een mooie plek.

Kraamkoloniekastdsc08315
In de afgelopen week is er een heel speciale vleermuizenkast geplaatst langs de Westpoortweg, vlakbij de eendenkooi. Ecoloog Daan van den Elsken heeft hier, met hulp van enkele deskundige timmerlieden, een opvallende kast geplaatst, hoog op een stalen paal gemonteerd. Deze fraaie, grote kast heeft als meerwaarde dat die ook kan dienen als kraamkoloniekast. Daar passen wel een paar honderd vleermuizen in. Het was een langgekoesterde wens van Daan. Het ontwerp is een combinatie van beproefde methoden; verschillende maten wegkruipruimtes met verbindingssleuven en met verschillende oriëntaties ten opzichte van de zon. Volgend jaar weten we of het ontwerp is aangeslagen bij de beoogde ‘bewoners’.

Standaardkast bij de driving rangedsc08305
De deelnemers van School2Work maakten in de werkplaats van de eendenkooi ook weer een nieuwe eikenhouten kast, maar dan van het standaard model. Deze kast kreeg, op verzoek van Jelle Timmenga (met blauwe jas op de foto) van onze zuiderbuur, de Amsterdamse Golfclub, een mooi plekje aan de houten gevel van de overkapping van de ‘driving range’ (afslag-oefenbaan). Die ligt vlakbij een slootje waar, door het stilstaande water, veel muggen voorkomen. Vooral ’s avonds is dat goed te merken. En dat komt goed uit, want dan komen de vleermuizen ‘uit bed’ met een bere-honger. Die hongerige vleermuizen zijn dan weer goed voor de golfers, die dan minder last hebben van de muggen. Een Hollandse vleermuis vangt namelijk tot wel 3000 insecten per nacht.

Burendienstdsc08310
School2Work-deelnemers Moreno en Raphael mochten de kast plaatsen en Jelle was er duidelijk blij mee. Daarmee hebben we ook een buren/vriendendienst, nog net op tijd voordat de winterslaap van de vleermuis begint, tot een goed einde gebracht. We zullen Daan van den Elsken vragen of hij voortaan ook deze kast op zijn inspectieronde wil meenemen.

Een prima jachtgebied voor uilen – 4 oktober 2016

4 Okt

eend-12-zw-op-100-pxHet gaat goed met de uilen in ons gebied, maar we zijn er nog niet. Een verslagje van een bezoekje aan een nest kerkuilen.

Het Atlaspark als gedekte tafelde-werkgroep-bezig-met-registratie
Nu de schemering weer wat eerder begint in te vallen, kun je op de eendenkooi van Ruigoord regelmatig uilen zien overvliegen. In het verlengde van de zuidelijke kooibosrand is een bomensingel aangeplant, die dient als groene afscheiding tussen de Amsterdamse Golfclub en het bedrijventerrein Atlaspark. Deze bomenrij biedt ook een prachtig onderkomen voor onder andere rans- en velduilen. Omdat het open veld van het Atlaspark door het Havenbedrijf regelmatig kort wordt gemaaid, is dit een uitgelezen jachtveld voor roofvogels. Menig veldmuisje vond hier al een voortijdig einde als avondmaal.

Kerkuil
Een regelmatige bezoeker van de eendenkooi is ook de kerkuil. Deze huist echter niet in de bomen, maar in een nabijgelegen oude schuur. (Niet voor niets is zijn Engelse naam Barn owl.) Afgelopen zaterdag mocht Frans, op uitnodiging van Ruud Leblanc, regio-coördinator van de kerk- en steenuilenwerkgroep Noord-Holland (www.kerkuil.com ), getuige zijn van het wegen, ringen en registreren van zes kerkuilskuikens van ongeveer zes weken oud.

Veel muisfrans-met-een-uilskuiken
Na een slechte periode, tot begin jaren ’80 van de vorige eeuw, gaat het nu weer wat beter met de kerkuil in onze regio. De open laaglandgebieden en de inspanningen van vogelwerkgroepen hebben hier zeker
aan bijgedragen. Zo’n groot nest, als tweede leg zo laat in het jaar, is het bewijs van een gezond, rijk jachtgebied. Er moet wel ‘veel muis’ zijn, want bij voedselschaarste begint een kerkuilenpaar zelfs niet
eens aan het bouwen van een nest ….

Rode lijstnetjes-geringd-terug-in-het-nest
De kerkuil blijft desondanks als kwetsbaar geregistreerd staan op de rode lijst van de vogelbescherming. Dit kleine succesje biedt onvoldoende tegenwicht tegen de opkomende verstedelijking, de regelmatige verkeersslachtoffers en het verdwijnen van geschikte overnachtings- en broedplaatsen. Alle reden dus om te zorgen dat deze prachtige stille jager zich thuis blijft voelen in ons stukje natuur.

Zie de hele reportage op facebook

 

De geschiedenis herhaalt zich – 13 september 2016

13 Sep

eendje25-op-100De eendenkooi van Ruigoord ligt officieel op het grondgebied van de gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude. Die zal in 2019 fuseren met Haarlemmermeer, zo is eind juni besloten door beide gemeenteraden. Haarlemmerliede-Spaarnwoude stond in 1999 haar eendenkooi af aan Amsterdam, maar krijgt er nu één (in de nieuwe gemeente) terug.

Zuid-Schalkwijkhoekwater_polderkaart_-_polders_bij_haarlem-wikipedia
Onze eendenkooi is gesticht in 1652. Het eiland Ruigoord viel in die tijd nog onder het ambacht ‘Houtrijk en Polanen’. De naam Houtrijk is mogelijk afgeleid van Houtrack (drijfhout), het water rond het eiland Ruigoord.
Al vanaf de 12e eeuw was het nabijgelegen dorp Zuid-Schalkwijk voorstander van aansluiting met haar aangrenzende dorpen, Nieuwerkerk aan de Drecht en Vijfhuizen. Dat initiatief mondde rond 1500 uit in een bestuurlijke unie. Het grondgebied van Vijfhuizen bestond in die tijd voor een deel uit een flinke landtong in het water van het toenmalige Spieringmeer en Haarlemmermeer. Deze landtong, aan drie zijden omgeven door water, was een ideale plek tot het ‘opreghten’ van een eendenkooi. En zo geschiedde op 9 februari 1701, op gezag van de Staten van Holland en West-Friesland. Sinds die tijd floreerde deze eendenkooi onder de oprichter Jan Willemszoon Burger en zijn nazaten. Vanaf 1757 tot op heden beheert de familie Stokman de kooi, ook na de verkoop aan Landschap Noord-Holland in 1990.kaart_van_de_haarlemmermeer_de_liede_spieringmeer_het_spaarne_het_leidsemeer_en_penningsveer

Haarlemmerliede en Spaarnwoude
In tegenstelling tot die welvarende kooi, raakte de eendenkooi van Ruigoord in deze periode steeds verder in verval. Barre weersomstandigheden teisterden het oude eiland, totdat er van de kooi slechts een relict in het landschap overbleef. Op 27 juni 1863, toen er nagenoeg niets meer over was, kwam er een einde aan de zelfstandigheid van de Unie van Zuid-Schalkwijk. Zij vonden aansluiting bij Houtrijk en Polanen onder de nieuwe naam: gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude. De uitzondering daarop was het grondgebied van Vijfhuizen, (inclusief de kooi van Stokman) die na de inpoldering van de Haarlemmermeer in 1855 bij de nieuwe gemeente Haarlemmermeer ingelijfd werd.

Landschap Noord-Hollandsimone-stokman-wethouderderk-reneman-en-anton-stokman-sept15-gemeente-hmeer
Na de drooglegging verdween het water rond de eendenkooi van Stokman grotendeels. Daarmee ging ook de de intensieve eendenvangst achteruit. De grond van deze eendenkooi is sinds 1990 eigendom van natuurorganisatie Landschap Noord-Holland waarbij is afgesproken dat de familie Stokman altijd het recht houdt deze kooi te beheren en excursies te organiseren. De grond van de eendenkooi van Stokman hoort hiermee tot de oudste grond van de gemeente Haarlemmermeer en kreeg als belangrijk cultureel erfgoed in 2015 de gemeentelijke prijs voor monument van het jaar. Anton en Simone Stokman waren tijdens de open dagen op 13 juli bij ons te gast op de eendenkooi van Ruigoord.

Haarlemmermeereendenkooi-stokman-stokman
In 1999 stond de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude het grondgebied rond Ruigoord aan de gemeente Amsterdam af, voor havenuitbreiding. Door de fusie met de gemeente Haarlemmermeer komt er via andere bestuurlijke wijze dus weer een authentieke eendenkooi, op gezamenlijk grondgebied terug. Op 28 juni jl. heeft de gemeenteraad van Haarlemmerliede en Spaarnwoude zich met grote meerderheid uitgesproken voor een fusie met de Haarlemmermeer en op 7 juli jl. heeft de gemeenteraad van Haarlemmermeer overtuigend ingestemd met het voornemen tot fusie. De daadwerkelijke éénwording zal overigens pas in 2019 een feit zijn.